GIẢI THÍCH VỀ TỶ LỆ ĐÒN BẨY VÀ RỦI RO BẢNG CÂN ĐỐI KẾ TOÁN

Tỷ lệ đòn bẩy là các chỉ số tài chính quan trọng được sử dụng để đánh giá mức độ nợ mà một công ty đã đưa vào cơ cấu vốn của mình. Các chỉ số này cung cấp thông tin chi tiết về khả năng đáp ứng các nghĩa vụ tài chính của công ty và mức độ công ty dựa vào vốn vay để thúc đẩy tăng trưởng và hoạt động. Việc phụ thuộc nhiều hơn vào nợ có thể mang lại lợi nhuận cao hơn trong điều kiện thị trường thuận lợi, nhưng cũng đồng nghĩa với rủi ro cao hơn trong điều kiện bất lợi.

Các chỉ số này cho phép các bên liên quan — bao gồm nhà đầu tư, nhà phân tích và bên cho vay — đánh giá sự ổn định tài chính và khả năng tồn tại lâu dài của công ty. Bằng cách phân tích các chỉ số đòn bẩy, họ có thể xác định mức độ hiệu quả sử dụng vốn của công ty, liệu công ty có vay nợ quá mức hay không và mức độ dễ bị tổn thương của công ty trước những biến động kinh tế hoặc biến động doanh thu.

Các loại tỷ lệ đòn bẩy chính

• Tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (D/E): Tỷ lệ này so sánh tổng nợ của công ty với vốn chủ sở hữu của cổ đông. Tỷ lệ D/E cao cho thấy công ty đang tích cực tài trợ cho sự tăng trưởng của mình bằng nợ.
• Tỷ lệ Nợ: Chỉ số này đo lường tỷ lệ tài sản của công ty được tài trợ bằng nợ. Chỉ số này được tính bằng cách chia tổng nợ cho tổng tài sản.
• Hệ số nhân vốn chủ sở hữu: Còn được gọi là tỷ lệ đòn bẩy tài chính, chỉ số này đánh giá mức độ tài sản được tài trợ bởi cổ đông so với nợ. Chỉ số này phản ánh cường độ cấu trúc vốn của công ty.
• Tỷ lệ Bao phủ Lãi vay: Chỉ số này cho biết mức độ thoải mái mà công ty có thể đáp ứng các nghĩa vụ lãi vay, thường được tính bằng cách chia lợi nhuận trước lãi vay và thuế (EBIT) cho chi phí lãi vay.
• Tỷ lệ Vốn hóa: Chỉ số này cho biết tỷ lệ nợ trong cấu trúc vốn của công ty, cung cấp cái nhìn dài hạn về đòn bẩy bảng cân đối kế toán.

Tại sao Tỷ lệ Đòn bẩy Quan trọng

Tỷ lệ đòn bẩy có ý nghĩa quan trọng đối với cả khía cạnh chiến lược và hoạt động của một doanh nghiệp. Các công ty có đòn bẩy cao có khả năng mở rộng nhanh chóng hơn vì họ có thể huy động được nhiều nguồn lực hơn mà không làm loãng quyền sở hữu. Tuy nhiên, điều này cũng có thể gây áp lực lên dòng tiền do nghĩa vụ trả nợ cao hơn. Khó khăn tài chính, rủi ro phá sản và xếp hạng tín dụng tiêu cực là những mối lo ngại phổ biến liên quan đến đòn bẩy quá mức.

Các nhà đầu tư sử dụng các chỉ số này để phân biệt giữa các công ty được tài trợ ổn định, thận trọng và các công ty được tài trợ mạnh mẽ bằng nợ. Trong khi đó, các cơ quan quản lý thường theo dõi tỷ lệ đòn bẩy để đảm bảo quản lý rủi ro hệ thống, đặc biệt là trong các lĩnh vực tài chính như ngân hàng và bảo hiểm. Trong thời kỳ suy thoái kinh tế, các công ty có đòn bẩy cao có thể chịu thiệt hại nặng nề hơn, vì doanh thu giảm có thể khiến việc trả nợ trở nên không bền vững.

Tỷ lệ đòn bẩy khác nhau tùy theo ngành. Các ngành thâm dụng vốn, như tiện ích và viễn thông, thường có tỷ lệ đòn bẩy trung bình cao hơn so với các công ty công nghệ hoặc dịch vụ. Do đó, việc phân tích tỷ lệ nên được đặt trong bối cảnh của các chuẩn mực ngành để có được những hiểu biết sâu sắc.

Rủi ro bảng cân đối kế toán đề cập đến khả năng bất ổn tài chính hoặc tổn thất phát sinh từ sự không cân xứng và lỗ hổng trong bảng cân đối kế toán của công ty. Rủi ro này bao gồm các rủi ro liên quan đến chất lượng tài sản, thanh khoản, mức nợ, độ nhạy cảm với lãi suất và rủi ro tỷ giá. Về cơ bản, rủi ro này đo lường tác động của cấu trúc và thành phần tài sản và nợ phải trả đến khả năng phục hồi tài chính của công ty trong điều kiện bất lợi.

Khi nợ phải trả của một công ty vượt xa tài sản thanh khoản, công ty có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng các nghĩa vụ nợ, thanh toán các khoản phải trả hoặc chịu đựng các cú sốc bên ngoài như suy thoái kinh tế hoặc biến động thị trường. Ngoài ra, việc phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các dự án dài hạn - được gọi là chênh lệch kỳ hạn - là một yếu tố điển hình góp phần gây ra rủi ro bảng cân đối kế toán.

Các nguồn rủi ro bảng cân đối kế toán

• Đòn bẩy cao: Như đã thảo luận ở phần trước, gánh nặng nợ cao làm tăng yêu cầu trả nợ và làm gia tăng rủi ro về khả năng thanh toán.
• Chênh lệch thanh khoản: Khi các khoản nợ phải trả đáo hạn trước khi công ty có thể thanh lý tài sản, áp lực tài chính có thể xuất hiện.
• Khoảng cách kỳ hạn tài sản-nợ phải trả: Sự thay đổi kỳ hạn giữa tài sản và nợ phải trả khiến công ty phải chịu ảnh hưởng của biến động lãi suất, có khả năng làm giảm lợi nhuận.
• Rủi ro tỷ giá hối đoái: Các công ty hoạt động bằng nhiều loại tiền tệ khác nhau có thể phải đối mặt với rủi ro từ những biến động bất lợi của tỷ giá hối đoái, tác động đến giá trị tài sản và các khoản nợ phải trả được tính bằng ngoại tệ.
• Các khoản mục ngoài bảng cân đối kế toán: Các khoản nợ phải trả dự phòng, chẳng hạn như bảo lãnh hoặc hợp đồng phái sinh, có thể không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán nhưng vẫn mang theo các nghĩa vụ tài chính đáng kể.

Đánh giá và Quản lý Rủi ro

Việc đo lường rủi ro bắt đầu bằng việc phân tích toàn diện, sử dụng cả rủi ro gộp và rủi ro ròng, hiểu rõ vị thế thanh khoản và xác định các tỷ lệ cảnh báo cho thấy sự bất ổn. Báo cáo tài chính được điều chỉnh theo rủi ro và kiểm tra sức chịu đựng trong các kịch bản bất lợi cho thấy bức tranh toàn diện hơn về sức khỏe bảng cân đối kế toán.

Các công ty có thể áp dụng nhiều chiến lược khác nhau để quản lý rủi ro bảng cân đối kế toán:

• Duy trì mức vốn lưu động phù hợp để dễ dàng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn.
• Sử dụng các cơ chế phòng ngừa rủi ro để chống lại rủi ro lãi suất và rủi ro tỷ giá, thường thông qua các công cụ phái sinh.
• Đa dạng hóa các nguồn tài trợ — thay vì chỉ dựa vào các khoản vay ngân hàng, phát hành trái phiếu hoặc lợi nhuận giữ lại có thể tạo ra sự linh hoạt trong việc huy động vốn.
• Kéo dài thời hạn nợ để cân đối nghĩa vụ trả nợ tốt hơn với việc nắm giữ tài sản dài hạn.

Ban lãnh đạo điều hành và đội ngũ tài chính thường làm việc chặt chẽ với các nhà quản lý rủi ro để xây dựng bảng cân đối kế toán có khả năng phục hồi trong các điều kiện kinh tế khác nhau. Các cơ quan quản lý và kiểm toán cũng đánh giá rủi ro bảng cân đối kế toán, đặc biệt là trong các lĩnh vực quan trọng đối với sự ổn định kinh tế. Bảng cân đối kế toán yếu không chỉ có thể đe dọa sự tồn tại của công ty mà còn đe dọa mối quan hệ với các bên liên quan rộng hơn, định giá thị trường và tính liên tục hoạt động của công ty.

Giao thoa giữa tỷ lệ đòn bẩy và rủi ro bảng cân đối kế toán nằm ở trọng tâm của quản lý tài chính doanh nghiệp. Một công ty càng sử dụng đòn bẩy cao thì càng dễ bị ảnh hưởng bởi biến động lãi suất, dòng tiền hoạt động và các thay đổi kinh tế vĩ mô. Đòn bẩy cao có thể khuếch đại cả lãi và lỗ, đồng thời ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của bảng cân đối kế toán.

Ví dụ, trong giai đoạn tăng trưởng kinh tế, các công ty có đòn bẩy cao có thể báo cáo mức tăng trưởng lợi nhuận quá mức do tăng cường sử dụng công suất và mở rộng quy mô doanh thu. Tuy nhiên, nếu suy thoái xảy ra, chính các công ty đó có thể nhanh chóng gặp phải các vấn đề về trả nợ, cạn kiệt dự trữ và thậm chí là mất khả năng thanh toán. Do đó, đòn bẩy cần được quản lý phù hợp với sự ổn định của dòng tiền và khẩu vị rủi ro.

Các khái niệm chính liên quan đến đòn bẩy và rủi ro

• Đòn bẩy hoạt động so với đòn bẩy tài chính: Trong khi đòn bẩy hoạt động phát sinh từ chi phí hoạt động cố định (như máy móc), đòn bẩy tài chính bắt nguồn từ tài trợ nợ. Cả hai đều ảnh hưởng đến lợi nhuận và mức độ rủi ro — và tác động kết hợp của chúng, được gọi là đòn bẩy tổng thể, xác định sự biến động thu nhập.
• Mất thanh khoản do đòn bẩy: Việc vay nợ quá mức có thể hạn chế vị thế thanh khoản của công ty, đặc biệt nếu phần lớn nợ là nợ ngắn hạn hoặc yêu cầu trả nợ một lần.
• Độ nhạy cảm với xếp hạng tín dụng: Khả năng tín dụng của một công ty sử dụng đòn bẩy dễ bị tổn thương hơn trước những thay đổi về thu nhập hoặc động lực của ngành. Việc hạ xếp hạng có thể dẫn đến chi phí vay cao hơn và làm suy yếu khả năng tiếp cận nguồn vốn.

Ý nghĩa chiến lược

Đòn bẩy nên phù hợp với các mục tiêu chiến lược và thực tế hoạt động. Đối với các công ty thúc đẩy tăng trưởng, đòn bẩy vừa phải có thể được chấp nhận nếu dòng tiền trong tương lai mạnh mẽ và đáng tin cậy. Ngược lại, trong các ngành có tính chu kỳ hoặc biến động, cách tiếp cận thận trọng đối với việc tài trợ bằng nợ có thể giúp tránh được tình trạng khó khăn trong thời kỳ suy thoái.

Các nhà đầu tư nên đánh giá đòn bẩy kết hợp với báo cáo lưu chuyển tiền tệ, khả năng chi trả lãi vay và vòng quay tài sản để xác định tính bền vững. Đòn bẩy tài chính không chỉ hỗ trợ mở rộng mà còn phải duy trì khả năng chống chịu trước những áp lực bất ngờ.

Hơn nữa, tính minh bạch trong báo cáo tài chính và việc đánh giá thường xuyên các chỉ số đòn bẩy chính có thể giúp các công ty chủ động ứng phó với những thay đổi. Các khuôn khổ quản lý rủi ro tích hợp, bao gồm đánh giá rủi ro doanh nghiệp và lập kế hoạch kịch bản, là rất cần thiết để điều hướng đòn bẩy và rủi ro bảng cân đối kế toán một cách hiệu quả.

Rốt cuộc, đòn bẩy không phải là thứ vốn dĩ có hại cũng không phải là thứ luôn có lợi — tác động của nó phụ thuộc vào việc sử dụng thận trọng, thời điểm thị trường, kỷ luật quản lý và các điều kiện kinh tế hiện hành. Việc hiểu được mối quan hệ của nó với động lực bảng cân đối kế toán giúp các công ty và các bên liên quan đưa ra các quyết định tài chính sáng suốt và có tầm nhìn xa.